Kolejność wyrazów w zdaniu holenderskim część 2

Jeśli jeszcze nie czytałeś, to przeczytaj najpierw Kolejność wyrazów w zdaniu część 1. W części 2, czyli tej, którą czytasz teraz, trochę namieszam i niewtajemniczeni mogą się pogubić, także ostrzegam 🙂

Dobrze, czyli wiemy, jak wyglądają podstawowe zasady kolejności wyrazów w zdaniu (patrz część pierwsza).

Zasady kolejności wyrazów w zdaniu holenderskim:

  1. Podmiot (osoba albo rzecz wykonująca czynność: kto? co?)
  2. Orzeczenie (odmieniony czasownik: co robi?)
  3. Określenie czasu (kiedy?)
  4. Określenie sposobu (jak?)
  5. Określenie miejsca (gdzie?)

Dzisiaj powiem Ci, że wcale tak być nie musi. Możemy sobie mianowicie trochę te wyrazy poprzestawiać.

Określenie czasu

Wcześniej mówiliśmy o tym, że na pierwszym miejscu w zdaniu mamy podmiot, czyli osobę albo rzecz wykonującą czynność (kto? co?). Na pierwszym miejscu w zdaniu poza osobą, może znaleźć się również określenie czasu, czyli zamiast:

1+2+3+4+5

Hij werkt op zaterdag heel hard in de fabriek.

Możemy zdanie zacząć też od określenia czasu (3), czyli:

3+2+1+4+5

Op zaterdag werkt hij heel hard in de fabriek.

Zaczynając od określenia czasu (kiedy? = op zaterdag), podmiot (kto? = hij) zamienia się miejscem z określeniem czasu, czyli jeśli określenie czasu jest na pierwszym miejscu, to osoba musi się znaleźć na trzecim miejscu.

Określenie miejsca

5+2+1+3+4

In de fabriek werkt hij op zaterdag heel hard.

Zaczynając od określenia miejsca (gdzie? = in de fabriek) na drugim miejscu nadal mamy czasownik (co robi?), a po nim podmiot (kto?) i dalej całą resztę zgodnie z zasadą.

W praktyce jednak rzadko zaczynamy zdanie od określenia miejsca, chyba że określenie to jest krótkie, takie jak:

hier – tutaj

daar – tam

thuis – w domu

Hier werkt hij elke zaterdag. – Tutaj pracuje on w każdą sobotę.

Krótkie określenie miejsca, w odróżnieniu od długiego określenia miejsca (wystarczy chociażby policzyć liczbę słów), jeżeli nie zaczynamy właśnie od niego, to w zdaniu występuje na trzecim miejscu, na przykład:

Hij werkt hier elke zaterdag. – On pracuje tutaj w każdą sobotę.

Określenie sposobu

Teoretycznie od określenia sposobu zdanie również można zacząć, ale w praktyce też się tego nie spotyka, więc nie polecam.

Czasownik zawsze na drugim miejscu w zdaniu

Może zwrócił Twoją uwagę fakt, że jakbyśmy zdania nie przekształcili, od czego byśmy nie zaczęli, to czasownik w zdaniu jest zawsze na drugim miejscu. Czasownik jest dla nas święty i ruszyć go nie można. Zdanie możemy porównać do układu słonecznego, którego centrum jest nieruchome. Czasownik jest słońcem, które się nie rusza, to cała reszta wyrazów kręci się wokół niego. Czasownik jest jednym z niewielu wyrazów, które w języku holenderskim się odmieniają i dlatego jest taki ważny. Całe zdanie kręci się wokół czasownika.

kolejnosc wyrazow w zdaniu holenderskim

Podmiot zawsze obok orzeczenia

Odmieniony czasownik (prawidłowo: orzeczenie) i rzeczownik np. osoba lub rzecz wykonująca czynność (prawidłowo: podmiot) są podstawą zdania. Tak naprawdę do utworzenia poprawnego zdania wystarczy odmieniony czasownik (orzeczenie) i rzeczownik (podmiot). W gramatyce nazywa się to związek zgody. Ja dla ułatwienia nazywam ten związek starym dobrym małżeństwem, a jak na stare dobre małżeństwo przystało, kochają się i żyć bez siebie nie mogą. Dlatego rzeczownik zawsze musi się przytulić do czasownika. W zdaniach prostych rzeczownik zawsze musi stać z prawej albo z lewej strony czasownika. Zaczynając więc zdanie od czegoś innego niż od rzeczownika, musimy pamiętać, że rzeczownik musi się przytulić do czasownika z drugiej strony.

kolejnosc wyrazow w zdaniu holenderskim

Kiedy zaczynać od czego?

Zdanie zaczynamy od tego, co jest dla nas najważniejsze i na co chcemy położyć nacisk. Najczęściej zaczynamy od osoby, bo ważne jest dla nas to, kto co robi. Zaczynając od określenia czasu, ważne jest dla nas to, kiedy czynność jest wykonywana, i tak dalej. W praktyce sprawa wygląda jednak tak, że rzeczywiście najczęściej zaczynamy zdanie od osoby albo od określenia czasu. Rzadziej zaczynamy od określenia miejsca, chyba że jest to jedno z krótkich określeń miejsca, takich jak: hier, daar i thuis.

Najrzadziej zaczynamy od określenia sposobu. Teoretycznie jest to oczywiście możliwe, ale w praktyce rzadko się to spotyka.

Różnica w znaczeniu

Przyjrzyjmy się teraz różnicy w znaczeniu zdań, w zależności od tego, od czego takie zdanie zaczniemy.

Hij werkt op zaterdag heel hard in de fabriek. – On pracuje w sobotę bardzo ciężko w fabryce (On, a nie ktoś inny).

Op zaterdag werkt hij heel hard in de fabriek. – W sobotę on pracuje bardzo ciężko w fabryce. (W sobotę, a nie w inny dzień tygodnia).

In de fabriek werkt hij op zaterdag. – W fabryce pracuje on w sobotę bardzo ciężko. (W fabryce, a nie gdzie indziej).

Pytania?

Kolejność wyrazów w zdaniu to temat rzeka, więc nie opisałam jeszcze wszystkich możliwości. Jeśli masz pytania związane z tym tematem, to śmiało pytaj, a postaram się odpowiedzieć na Twoje pytanie w jednym z kolejnych artykułów. Kontakt do mnie tutaj.

Share

Brak komentarzy

Dodaj komentarz